WATOTO WA KIKE WAOMBA KUOLEWA IWE MIAKA 18 MPANJU ASEMA LINAZUNGUMZIKA
Naibu Katibu Mkuu, niruhusu, kwa niaba ya Asasi za Kiraia /Mashirika ya Kiraia yanayofanya kazi katika masuala ya haki na ulinzi wa mtoto, kutoa shukrani zetu za dhati kwa fursa hii ya kusimama mbele yenu katika hafla hii muhimu — uzinduzi wa Kanuni za Mabaraza ya Watoto. Huu ni wakati wa kihistoria kwa watoto wa taifa letu, na tunajisikia fahari kuwa sehemu ya tukio hili.
Uzinduzi wa Kanuni hizi si hatua ya kiutawala tu; ni tamko thabiti kwamba taifa letu linawatambua watoto si kama wapokeaji tu wa maamuzi yanayofanywa kwa niaba yao, bali kama wenye haki na wadau ambao sauti zao zinapaswa kusikilizwa, kuheshimiwa, na kufanyiwa kazi katika ngazi zote za uongozi — kuanzia kijiji na mtaa, kupitia kata na wilaya, hadi ngazi ya taifa.
Mabaraza ya Watoto ni mifumo iliyopangwa na halali ambayo kupitia hiyo watoto wanaweza kutumia haki yao ya kushiriki kama ilivyoainishwa katika Sheria ya Mtoto na katika mikataba ya kimataifa na kikanda ambayo nchi yetu imejitolea kuizingatia, ikiwemo Mkataba wa Haki za Mtoto na Mkataba wa Afrika wa Haki na Ustawi wa Mtoto. Kupitia Mabaraza haya, watoto wanawezeshwa kuibua masuala yanayowahusu, kushirikiana na wenye dhamana, na kuchangia katika sera na mipango iliyoundwa kwa ajili ya ustawi wao.
Hata hivyo, Kanuni zilizoandikwa hazibadilishi maisha ya watoto zenyewe. Thamani yake itapimwa kwa jinsi zitakavyoeleweka, Tekelezwa, wezeshwa kifedha, na kudumishwa. Ni katika hili ambapo sisi, kama Asasi za Kiraia/Mashirika ya Kiraia, tunapenda kuahidi ushirikiano wetu na kueleza wajibu tulioandaa kuutekeleza.
Naibu Katibu Mkuu Mashirika ya Kiraia yako tayari kukamilisha juhudi za Serikali katika maeneo matatu muhimu:
Kujenga uelewa
CSOs zitafanya kazi bega kwa bega na Serikali katika ngazi za jamii, kata, wilaya, na mkoa ili kuhakikisha kwamba watoto, wazazi, walezi, viongozi wa ngazi za chini, na wenye dhamana wanaelewa maudhui, madhumuni, na vipengele vya Kanuni hizi. Uelewa utajengwa kupitia mazungumzo ya jamii, vifaa vya taarifa rafiki kwa watoto, kampeni za redio na mitandao ya kijamii, na ushirikiano na shule pamoja na taasisi za kidini na kitamaduni, ili kuhakikisha hakuna jamii itakayoachwa nyuma katika kuelewa maana ya Kanuni hizi kwa watoto wao.
Kusaidia uundwaji wa Mabaraza ya Watoto kwa mujibu wa Kanuni
Asasi za Kiraia zitashirikiana na Serikali kutoa msaada wa kitaalamu ili kuhakikisha Mabaraza yanaundwa kupitia michakato ya haki, uwazi, na ushirikishwaji kama ilivyoainishwa katika Kanuni — ikihakikisha uwakilishi wa wasichana na wavulana, watoto wenye ulemavu, na watoto kutoka makundi yaliyotengwa na hatarini, katika kila ngazi kuanzia kijiji/mtaa hadi Baraza la Taifa la Watoto.
Kufuatilia uanzishwaji na uendeshaji wa Mabaraza ya Watoto
Asasi za Kiraia zitasaidiana na Serikali kufuatilia uundwaji wa Mabaraza katika ngazi zote, kuandika maendeleo na mapungufu, na kutoa mrejesho unaozingatia ushahidi ili kuimarisha utekelezaji. Tutaendelea kusaidia ujengaji wa uwezo wa wanachama wa Mabaraza na wale wanaowasimamia, na kuhakikisha kuna mifumo ya kuwezesha maoni ya watoto yanayotolewa katika Mabaraza haya kufikishwa na kufanyiwa kazi na vyombo vya maamuzi.
Tunaona wajibu wetu si kama unaokwenda sambamba na wa Serikali, bali kuisaidia kufikia jamii, kusikiliza watoto, na kuimarisha mifumo ambayo Serikali inaiweka.
Katibu Mkuu, pamoja na kuipongeza Serikali kwa hatua hii ya kimaendeleo, ni lazima pia tuzungumze kwa uwazi kuhusu kinachohitajika ili Kanuni hizi zifanikiwe zaidi ya siku ya uzinduzi.
Uzoefu katika sekta yetu umeonyesha kuwa sera na kanuni nyingi nzuri hushindwa si kwa ukosefu wa nia njema, bali kwa ukosefu wa uwekezaji endelevu. Hivyo tunaiomba kwa heshima na kwa msisitizo Serikali kutekeleza mambo yafuatayo:
Uwekezaji wa kifedha
Bajeti maalum lazima zitengwe katika ngazi za taifa, mkoa, na serikali za mitaa mahususi kwa ajili ya kuanzishwa, uendeshaji, na uendelevu wa Mabaraza ya Watoto. Hii ni pamoja na rasilimali kwa ajili ya vikao, ujengaji wa uwezo, ushiriki wa watoto katika mabaraza ya maamuzi, na ufuatiliaji na tathmini. Bila fedha zilizotengwa maalum, Mabaraza ya Watoto yana hatari ya kuwa mifumo iliyopo kwenye karatasi lakini isiyofanya kazi kivitendo.
Uwekezaji wa rasilimali watu
Serikali lazima iteue na kuwapa mafunzo ya kutosha maafisa maalum na maafisa ustawi wa jamii katika kila ngazi ya utawala ili kuratibu, kuelekeza, na kusaidia Mabaraza ya Watoto. Maafisa hawa wanahitaji ujuzi, muda, na msaada wa kitaasisi ili kufanya kazi kwa maana na watoto — si kama jukumu la ziada lisilo na fedha linalowekwa juu ya wafanyakazi ambao tayari wamebeba mzigo mkubwa.
Uwajibikaji wa kitaasisi
Njia za wazi za utoaji taarifa lazima ziwekwe ili maoni na maazimio ya Mabaraza ya Watoto yafikie kwa kweli wenye maamuzi, na ili idara za Serikali ziwajibike kujibu masuala yaliyoibuliwa na watoto.
Aidha, tumebaini tofauti katika jinsi Mabaraza ya Watoto yalivyoota mizizi nchini: katika hali nyingi, mikoa ambayo Mabaraza haya ni imara zaidi ni ile iliyopata msaada mkubwa kutoka kwa Mashirika ya Kiraia. Kinyume chake, baadhi ya Halmashauri za Wilaya — kupitia Maafisa wao wa Maendeleo ya Jamii — bado hazina fedha za kutosha kuanzisha na kufuatilia Mabaraza ya Watoto kwa nguvu zao wenyewe. Pengo hili linasisitiza umuhimu wa uwekezaji tunaouomba hapo juu: bila hilo, nguvu ya Baraza itategemea kama Asasi za Kiraia zio eneo hilo au la, badala ya kutegemea mfumo thabiti unaosaidiwa na Serikali unaofikia kila mtoto kwa usawa.
uwekezaji katika Mabaraza ya Watoto ni uwekezaji katika kizazi cha raia watakaokua wakiamini kwamba sauti zao zina maana na kwamba Serikali yao inawasikiliza. Ni uwekezaji katika utamaduni wa kidemokrasia, uongozi, na uwajibikaji wa kesho.
ushiriki wa maana wa watoto hauwezi kutenganishwa na mazingira mapana ya kisheria wanayoishi watoto wetu. Kama Asasi za Kiraia, tunachukua fursa hii pia kuibua, kwa heshima lakini kwa uharaka, mapungufu matatu ya kisheria yanayoendelea kudhoofisha ulinzi wa watoto ambao Mabaraza haya yanakusudiwa kuwahudumia:
Sheria ya Ndoa, 1971
Tunaendelea kuiomba Serikali kufanyia marekebisho au kufuta sheria hii ili kupandisha na kulinganisha umri wa chini wa ndoa kuwa miaka 18 kwa wasichana na wavulana, bila ubaguzi, ili iendane kikamilifu na Sheria ya Mtoto na wajibu wetu wa kimataifa na kikanda. Maadamu utofauti huu unaendelea kuwepo, ndoa za utotoni zitaendelea kulindwa kisheria kivitendo, jambo linalodhoofisha elimu, afya, na ushiriki wa wasichana.
Sheria zinazoruhusu adhabu ya viboko
Tunaiomba Serikali kuharakisha marekebisho au ufutaji wa vipengele katika Sheria ya Mtoto, Sheria ya Elimu, na kanuni zinazohusiana ambazo bado zinaruhusu adhabu ya viboko kwa watoto shuleni, majumbani, na taasisi za malezi. Kizazi tunachokialika kwenye Mabaraza ya Watoto kuzungumza kwa uhuru hakiwezi kuwa kizazi kile kile kinachoendelea kupata adhabu za kimwili zinazoruhusiwa kisheria. Kukomesha adhabu ya viboko kisheria na kivitendo ni msingi wa utamaduni wa ushiriki halisi wa watoto. Upo ushahid wa kutosha kwamba malezi kwa mtoto bila viboko inawezekana.
Mapungufu ndani ya Sheria ya Mtoto yenyewe, ikiwemo ufafanuzi wa umri wa mtoto.
Tunaiomba Serikali kupitia upya Sheria hii kwa ukamilifu ili kuondoa mapungufu katika mfumo wetu wa kisheria kuhusu nani anastahili kuitwa “mtoto,” na kulinganisha ufafanuzi huu katika sheria, kanuni, na sera zote zinazohusiana — ikiwemo Kanuni hizi za Mabaraza ya Watoto — ili hakuna mtoto atakayeachwa katika eneo la mkanganyiko wa kisheria linalowanyima ulinzi au ushiriki.
Tuko tayari kushirikiana na Serikali, kupitia utengenezaji wa ushahidi, mazungumzo ya umma, na michango ya kitaalamu, katika kusukuma mbele marekebisho haya ya kisheria.
Naibu Katibu Mkuu, tunaomba pia kuvuta mawazo yenu kwenye jambo la haraka linalohusu usalama na ustawi wa watoto. Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA) imetabiri kwamba mvua za Vuli za kipindi cha Oktoba–Desemba 2026 zitaathiriwa kwa kiasi kikubwa na El Niño kali, huku mvua za wastani hadi juu ya wastani zikitarajiwa katika sehemu kubwa ya nchi, ikiwemo bonde la Ziwa Victoria, nyanda za juu za kaskazini-mashariki, pwani ya kaskazini (Dar es Salaam, Tanga, Pwani, Mafia, Unguja na Pemba), na sehemu za Kigoma, Morogoro, na magharibi mwa Tanzania. Mvua zinatarajiwa kuanza mapema kama mwishoni mwa Septemba katika bonde la Ziwa Victoria, kuongezeka kwa kasi mwezi Novemba, na zinaweza kuendelea hadi Januari 2027, hali inayoongeza hatari ya mafuriko, maporomoko ya ardhi, madimbwi ya maji, milipuko ya magonjwa, na uharibifu wa barabara, madaraja, na miundombinu mingine.
Watoto ni miongoni mwa walioathirika zaidi wakati majanga kama haya yanapotokea — kupitia kukatizwa kwa masomo, kuhama makazi, hatari za kuzama, milipuko ya magonjwa yatokanayo na maji, na kuvurugika kwa mifumo ya jamii, ikiwemo Mabaraza ya Watoto, tunayoyazindua leo. Hivyo basi, kwa heshima, tunaishauri Serikali kuchukua hatua za tahadhari zifuatazo miongoni mwa nyingine:
• Kuamsha na kukamilisha mpango wa kitaifa wa dharura na maandalizi ya majanga kwa kipindi cha mvua za Oktoba–Desemba bila kuchelewa, ukiwa na majukumu wazi na yenye rasilimali kwa Ofisi ya Waziri Mkuu (Usimamizi wa Maafa), mamlaka za mikoa na serikali za mitaa, na wizara husika za kisekta.
• Kuzipa kipaumbele shule na taasisi za malezi ya watoto zilizopo katika maeneo hatarishi ya mafuriko na maporomoko ya ardhi yaliyobainishwa na TMA, kuimarisha mifereji ya maji, kuhamisha au kuimarisha miundombinu ya shule iliyo hatarini, na kuandaa mipango mbadala ya kuendelea na masomo endapo kufungwa kwa shule kutahitajika.
• Kuweka tayari mapema vifaa vya dharura na huduma za afya ikiwemo kwa ajili ya kuzuia na kutibu magonjwa yatokanayo na maji, katika mikoa iliyobainishwa na TMA (bonde la Ziwa Victoria, Arusha, Manyara, Kilimanjaro, pwani ya kaskazini, na magharibi mwa Tanzania), kwa kuzingatia hasa huduma za afya ya mama, mtoto mchanga, na mtoto.
• Kushirikiana na Asasi za kiraia na wadau wa kibinadamu waliopo tayari katika jamii zilizo hatarini ili kuhakikisha majibu ya haraka na yanayosaidiana endapo mafuriko au kuhama makazi kutatokea, kuepuka urudufishaji na kuwafikia kwanza watoto walio hatarini zaidi.
maandalizi yanayowekezwa sasa yatapunguza gharama kubwa zaidi kwa Serikali, na madhara makubwa zaidi kwa watoto, katika miezi ijayo.
tunachukua fursa hii kutambua na kuipongeza Serikali kwa kuwasilisha ripoti ya sita ya mara kwa mara ya Tanzania kwa Kamati ya Umoja wa Mataifa ya Haki za Mtoto wakati wa Kikao chake cha 101 kilichofanyika Geneva mwezi Agosti–Septemba 2026. Mazungumzo haya yenye tija na Kamati ni zoezi muhimu la uwajibikaji, na tunatambua juhudi zilizowekwa katika kuandaa na kuwasilisha ripoti hiyo.
Hata hivyo, Katibu Mkuu, tunapenda kutoa maoni ya wazi kuhusu muundo wa ujumbe wa Tanzania uliohusika katika mazungumzo haya. Tulibaini kwa wasiwasi kwamba ujumbe huo haukuwa na uwakilishi wa kutosha kulingana na kina cha mapitio yaliyohitajika — ukiwa na maafisa wa sheria na Balozi kwa wingi, huku uwakilishi ukiwa mdogo kutoka kwa wataalamu wa ustawi wa jamii na kazi za kijamii wanaofanya kazi moja kwa moja na watoto ambao wako katika nafasi nzuri zaidi ya kujibu kwa kina maswali ya Kamati kuhusu mifumo ya ulinzi wa mtoto, usimamizi wa kesi, na utekelezaji katika ngazi ya jamii. Kwa maoni yetu, timu ya wawakilisha walioshiriki kwenye kikao hiki cha kimataifa wangefanya vizuri zaidi kama wigo wa ushiriki ungekuwa mpana.
Kwa vikao vijavyo, tunapendekeza kwa nguvu Serikali iunde ujumbe mpana zaidi na wa fani mbalimbali ukijumuisha maafisa ustawi wa jamii, wataalamu wa ulinzi wa mtoto, na wataalamu husika wa kisekta ili kuhakikisha ushirikiano kamili zaidi, wenye ushahidi, na wenye maana na Kamati.
Kamati itakapotoa Maoni yake ya Hitimisho na mapendekezo kufuatia mapitio haya, Asasi za Kiraia zinazofanya kazi na watoto na kwa ajili ya watoto nchini Tanzania ziko tayari kupanga pamoja na Serikali utekelezaji wake, na kusaidia ufuatiliaji wa maendeleo kuhusu mapendekezo mahususi yaliyotolewa na pia kuhusu utekelezaji mpana wa Mkataba wa Haki za Mtoto kwa ujumla. Tunaona hili kama jukumu la pamoja, na tunatoa uwezo wetu wa kitaalamu, ufikiaji wa jamii, na weledi wa ufuatiliaji kwa lengo hili.
tunapenda pia kutambua juhudi za Serikali katika kuandaa Ripoti ya Taifa chini ya Mkataba wa Afrika wa Haki na Ustawi wa Mtoto (ACRWC), iliyowasilishwa kwa ACERWC. Hii ni hatua ya kupongezwa katika kutimiza wajibu wetu wa kikanda wa utoaji taarifa.
Tunapendekeza kwa nguvu Serikali kujibu masuala na maombi yaliyobaki kutoka kwa Kamati kwa wakati, na kuhakikisha uwepo wa mara kwa mara katika vikao vya ACERWCili kujifunza kutokana na uzoefu wa Nchi Wanachama wengine na kuwasilisha ripoti ya nchi na kujibu moja kwa moja masuala yanayojitokeza wakati wa vikao vya Kamati. Ushiriki wa wakati na wa uwepo unaimarisha uaminifu wa taarifa zetu na kuhakikisha sauti na mazingira ya Tanzania yanaonekana ipasavyo katika majadiliano ya Kamati.
hatuwezi kuhitimisha maneno haya bila kuweka Mabaraza ya Watoto katika mkondo mpana wa maendeleo ya Tanzania. Dira ya Maendeleo ya Tanzania 2050 inatazamia taifa lililojengwa juu ya utawala shirikishi na jumuishi, msingi imara wa rasilimali watu, na wananchi wenye uwezo wa kuendesha ubunifu na maendeleo endelevu. Watoto wa leo ndio rasilimali watu, nguvu kazi, na uongozi wa Tanzania inayotazamiwa 2050.
Mabaraza ya Watoto kwa hiyo si mpango wa pembezoni wa ulinzi wa mtoto baliAsasi za Kiraia zinathibitisha tena dhamira yetu kamili ya kushirikiana na Serikali katika kubadilisha Kanuni hizi kuwa uhalisia wa kuishi kwa kila mtoto, katika kila kijiji, kata, wilaya, na mkoa wa nchi yetu. Tuko tayari kusaidia kujenga uelewa, kuundwa kwa Mabaraza, na ufuatiliaji wa uanzishwaji na uendeshaji wake.
Tunaiomba Serikali, kupitia uongozi wenu makini, kuoanisha dhamira hii na rasilimali za kifedha na watu zinazohitajika ili ushiriki wa maana wa watoto usiwe ahadi tu kwenye karatasi, bali uwe uzoefu halisi wa kila mtoto katika taifa hili.
Comments
Post a Comment